ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤਬਾਹ: ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕਮਰ ਤੋੜੀ
ਕੀ ਹੋਇਆ? – ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਨਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ 34 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਣਕ ਦੀ ਕਟਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਾਰ ਪਈ। ਮਾਰਚ ਅੰਤ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਗੜਬੜਾਂ (Western Disturbances) ਆਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲੀਆਂ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 210% ਵੱਧ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ — ਭਾਵ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ।
ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ ਨੁਕਸਾਨ?
ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:
| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਏਕੜ (ਅੰਦਾਜ਼ਾ) | ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਰ |
|---|---|---|
| ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ | 39,747 ਏਕੜ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ |
| ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ | 35,220 ਏਕੜ | 50–75% ਨੁਕਸਾਨ |
| ਬਠਿੰਡਾ | ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ | ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ |
| ਮਾਨਸਾ | ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕੜ | ਭਾਰਾ ਨੁਕਸਾਨ |
| ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕੜ | ਫ਼ਸਲ ਡਿੱਗੀ |
| ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ | ਕਈ ਏਕੜ | ਸਥਾਨਕ ਨੁਕਸਾਨ |
ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ 7–8 ਅਪ੍ਰੈਲ ਲਈ ਸੰਤਰੀ ਚੇਤਾਵਨੀ (Orange Alert) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸਾਨ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਸ ਕਹਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕੇ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ?
ਮਾਂਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਪਹਿਲਾਂ 25 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ 20 ਕੁਇੰਟਲ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ 10,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
- ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਨਮੀ (moisture) ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।
- ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।
- ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨਾ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਣਕ ਵੀ ਬਰਬਾਦ।
- ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਿਰ ਕਰਜ਼ਾ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ।
- ਬਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਟਾਈ ਹੁਣ ਬਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੀ ਜਵਾਬ ਆਇਆ?
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। “ਅਸੀਂ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਾਂ,” ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
500 ਅਧਿਕਾਰੀ ਤਾਇਨਾਤ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 145 Group A ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਮੁਕਤਸਰ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਮਾਨਸਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
MSP – ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਕਣਕ ਦਾ MSP ₹2,585 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ 1,897 ਖ਼ਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ
ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ (SKM) ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ। ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ:
- ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ₹50,000 ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
- ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਸੁਚਾਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
- ਫ਼ਸਲ ਬੀਮਾ ਨੀਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
- ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ (Climate Change) ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਦੀਰਘਕਾਲੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ – ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ। ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੱਧਣਗੀਆਂ:
- ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਠੰਡ ਨਹੀਂ ਪਈ, ਜੋ ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।
- ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਗਰਮੀ ਆਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ।
- ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 36–38°C ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਪਰ 8.7°C ਘੱਟ ਰਿਹਾ।
ਨਬਾ ਨੇੜੇ ਬਿੰਬਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਗੁਰਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਫ਼ਸਲ ਬੀਮਾ ਨੀਤੀ ਸਾਡੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”
ਕਿਸਾਨ ਕੀ ਕਰਨ? – ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਲਾਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ:
- ਹੁਣ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਿੱਲੀ ਹੈ।
- ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਟਵਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
- ਫ਼ਸਲ ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ — ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਆਉਣਗੀਆਂ।
- ਧੁੱਪ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਨਮੀ ਘੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਟਾਈ ਕਰੋ।
- ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਮੀ ਜਾਂਚ ਲਓ।
- 1.25 ਲੱਖ ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੁਕਸਾਨੀ ਗਈ।
- ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਮੁਕਤਸਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਮਾਨਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ।
- ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।
- 500 ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
- MSP: ₹2,585 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ, 1,897 ਖ਼ਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਤਿਆਰ।
- ਬਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਟਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਸਿੱਟਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ 2026 ਦਾ ਇਹ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੋਨਾ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਾਰ ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਭਾਰਾ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਦੀਰਘਕਾਲੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
Punjabi Source ਵੱਲੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਸਾਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ WhatsApp ਉੱਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।